ΝΑΥΠΑΚΤΊΑ ... Διαχρονική γοητεία

             Μιγκέλ ντε Θερβάντες. Ο συμμετέχων στη Ναυμαχία της Ναυπάκτου μνημονεύεται στο λιμάνι

Κείμενο: Ηλέκτρα Φατούρου
Φωτογραφίες: Ηρακλής Μήλας

Εκεί που τελειώνει η Πίνδος αρχίζουν τα Κράβαρα. Εκεί που τελειώνουν τα Κράβαρα απλώνεται το βενετσιάνικο λιμάνι. Εκεί που τελειώνει το λιμάνι ορθώνεται το Αντίρριο και η Βαράσοβα. Διάσημα μονοπάτια και άπειροι κόσμοι συναντιούνται στη Ναυπακτία.

Ο Αγιος Νικόλαος Βαράσοβας με τη 16μ. ύψους εγκλείστρα. Προσβάσιμος μόνο όταν γιορτάζει

Είναι «η ωραία» της Αιτωλοακαρνανίας. Η γραφική, αυτή με τις υποδομές. Η πύλη στην κρυμμένη στα έλατα, τις οξιές και τα τρεχούμενα νερά ορεινή Ναυπακτία. Με ανατολικό σύνορο τον ποταμό Μόρνο και προστάτη της, στη Δύση, τη στιβαρή κορμοστασιά του «Αγίου Ορους» της Βαράσοβας.

Εχει θέα σε μία από τις μεγαλύτερες καλωδιωτές γέφυρες του κόσμου όπως τεντώνεται μεγαλοπρεπής ανάμεσα σε Ρίο και Αντίρριο - τα επί οθωμανικής κυριαρχίας «Μικρά Δαρδανέλια». Δύο εντός πόλης πλατανοσκέπαστες παραλίες και για κόσμημά της ένα βενετσιάνικο κάστρο με πέντε ζώνες άμυνας που αγγίζει τη θάλασσα. Εχει ιστορία που χάνεται στους αιώνες και ημερομηνία-ορόσημο τη Ναυμαχία της Ναυπάκτου.

Στ' αχνάρια του Κότσαλου (παραπόταμος του Ευήνου), μετά το Καρέλι

Ας ξεκινήσουμε από εκεί. Δεν έγινε στη Ναύπακτο. Η λυσσαλέα μάχη του 1571 που όρισε το μέλλον του τότε γνωστού ευρωπαϊκού κόσμου, έλαβε χώρα στις εκβολές του Αχελώου κοντά στις Εχινάδες Νήσους. Η θαλάσσια περιοχή ήταν γνωστή ως «Κόλπος της Ναυπάκτου» -Lepanto κατά τον Μεσαίωνα- κι έτσι της δόθηκε η (σήμερα παραπλανητική) ονομασία.

Οσο για την έκβαση της σύρραξης; Ο Ιερός Συνασπισμός Βενετίας, Ρώμης, Μάλτας και Ισπανίας αναχαίτισε την ολοένα αυξανόμενη θρησκευτική, εδαφική και εμπορική οθωμανική απειλή. Μια μικρή λεπτομέρεια: στο πλοίο «Μαρκησία» του συμμαχικού στόλου πολέμησε (και μάλιστα τραυμάτισε σοβαρά το αριστερό του χέρι) ο 24χρονος, τότε, υπαξιωματικός Μιγκέλ ντε Θερβάντες, ο μετέπειτα συγγραφέας του Δον Κιχώτη.

Η Μονή Αμπελακιώτισσας ονοματίζει και το μικρό χωριό

Κάπως έτσι σβήνουν απ' το φόντο οι κουρσάροι και οι ανοιχτές θάλασσες. Κάπως έτσι ρίχνεις άγκυρα στον δυτικό βραχίονα του λιμανιού της Ναυπάκτου, στο θεματικό πάρκο με τις τιμητικές πλακέτες των συμμετεχουσών χωρών και το άγαλμα του διάσημου Ισπανού λογοτέχνη.

Το γαλήνιο καταφύγιο με τους δύο πύργους και την άμεση πρόσβαση στην αμμουδιά της Ψανής αποτελούσε έως τα μέσα του 20ού αι. (και τη δημιουργία του πορθμείου Ρίου-Αντιρρίου) μέγα συγκοινωνιακό και εμπορικό κόμβο. Τα καΐκια της Ναυπάκτου μετέφεραν ανθρώπους και εμπορεύματα έως την Πάτρα, το Κρυονέρι και το Μεσολόγγι.

Το διάσημο «Στενοπάζαρο» (οδός Ι. Καναβού) έσφυζε από ζωή κατοχυρώνοντας την αίγλη του ως ο πιο ονομαστός εμπορικός δρόμος της πόλης. Ντόπιοι και επισκέπτες κρέμονται απ' τις πεζούλες του έως σήμερα. Ψαροκάικα στολίζουν την αγκαλιά του, τα άκρα του κλείνουν με τον ναυτικό φάρο και το άγαλμα του (εδώ αποθανόντος) Παξινού πυρπολητή Γ. Ανεμογιάννη. Η ομώνυμη πλατεία βουίζει στο στεφάνι του.

Στις παρυφές του σχηματίζεται ο τρούλος του Φετιχιέ Τζαμί, του πρώτου τεμένους της πόλης – 6 χρόνια τώρα, δραστήριος χώρος εκθέσεων. Κι όμως, οι ντόπιοι λένε «τζαμί», και εννοούν το Βεζίρ τζαμί, το ερειπωμένο λείψανο που προσδιορίζει την πάνω συνοικία. Η γειτονιά του τζαμιού και τα Μποτσαρέικα. Δυο κόσμοι που ενώνονται με πλακόστρωτα καλντερίμια, αλύπητα σκαλοπάτια και ανηφοριές, που τερματίζουν στο Ιτς Καλέ, την κορυφή του κάστρου.

Αν έχεις για αφετηρία σου τη δυτική πύλη, συναντάς την ντάπια του Μπότσαρη και εν συνεχεία τον ομώνυμο πύργο που λειτουργεί ως μουσείο. Το λευκοντυμένο σήμα κατατεθέν φιλοξενεί μόνιμη έκθεση με πανοπλίες, χάρτες και αντίγραφα έργων με θέμα τη Ναυμαχία ή αλλιώς «τη θαυμαστή νίκη κατά των Τούρκων που έδωσε ο Θεός στους χριστιανούς».

Αετοφωλιές που αγκιστρώνονται στα βουνά τα χωριά της Ορεινής Ναυπακτίας. Εδώ τα Κρυονέρια

Αναπόφευκτα οι δρόμοι οδηγούν στη Σιδερόπορτα -την πιο διάσημη πύλη στην εκτεταμένη καστροπολιτεία-, με τη ζεματίστρα και τα εντυπωσιακά κατάλοιπα της δίφυλλης (κάποτε) θύρας. Κατόπιν εμφανίζεται το Ρολόι, με την άπλετη θέα στον Κορινθιακό, χτισμένο το 1914 σε έναν απ' τους προμαχώνες του 2ου διαζώματος. Από δω έχεις πρόσβαση στο άγνωστο και ίσως δυσεύρετο «Φαλτσοπόρτι», έτερη σκεπαστή είσοδο των τειχών.

Κοντά του διακλαδώνεται και η συνοικία τζαμιού όπου πρωτοστατούν μια λιθόχτιστη κρήνη, τα ερείπια του τεμένους κι ένα καλοστεκούμενο συγκρότημα λουτρών. Στην οδό Σουλίου, επίσης ξεχωρίζει το Τζαβελέικο, το αρχοντικό που παραχωρήθηκε στον αγωνιστή Κίτσο Τζαβέλα και, αποκαταστημένο πια, φιλοξενεί την αρχαιολογική υπηρεσία.

Στα στενά του Πλατάνου

Τα τείχη της Ναυπάκτου ξετυλίγονται σαν πυραμίδα και αποκαλύπτουν την ύστατη ζώνη άμυνας ενός από τα πιο καλοδιατηρημένα φρούρια της Ελλάδας. Καθαρισμένο μονοπάτι που να διασχίζει τον πευκόφυτο λόφο δεν υπάρχει, άρα η πρόσβαση στην ακρόπολη γίνεται περιμετρικά.

Αισίως στο Κάστρο, βρίσκεις το μεταγενέστερο εκκλησάκι του Προφήτη Ηλία και την Εκθεση Βυζαντινής Κεραμικής, που εγκαινιάστηκε πρόσφατα σε μία από τις αποθήκες πυρομαχικών. Κάτι επίσης σημαντικό: απόλυτη επίγνωση της μεγαλοπρέπειας των τειχών του έχεις απ' το Γρίμποβο (τη δυτική παραλία), απ' όπου εύκολα μπορείς να προσεγγίσεις την Παπαχαραλάμπειο Βιβλιοθήκη και το Ιερό του Ασκληπιού (έναντι της πλ. Κεφαλοβρύσου) με τις δυσανάγνωστες σε βράχο αρχαίες επιγραφές. Ενα πάντως να έχεις σίγουρο. Μόλις βραδιάσει, πίσω στο λιμάνι θα γυρίσεις.


Πορεία στα Κράβαρα
Δύο δρόμους έχει η ζωή (και για τα Κράβαρα), τα δαιδαλώδη και απότομα βουνά στη σμίξη Αιτωλίας και Ευρυτανίας, τον δικαίως ξακουστό προορισμό της ορεινής Ναυπακτίας. Και είναι και μπέρδεμα, το γνωρίζεις εξαρχής. Πολλά τα χιλιόμετρα, διπλάσιος ο χρόνος οδήγησης, εύκολα χάνεις τον προσανατολισμό σου, μα άπαξ και βρεθείς στην καρδιά των 45 και βάλε χωριών που τη συνιστούν, θα εύχεσαι (αν δεν έχεις ήδη προνοήσει) να διανυκτερεύσεις εκεί.

Βαθιά στα Κράβαρα ο Εύηνος γίνεται Ευηνολίμνη

Πλούτος χωριών, πλούτος εκκλησιών, πλούτος κορυφών, πλούτος αγνώστου ταυτότητας χωματόδρομων, μονοπατιών, νερών, γεφυριών και πολλά ιστορικά χάνια. Εδώ και η αφετηρία της πίστας rafting του Ευήνου, εδώ και η Ευηνόλιμνη φωλιασμένη μες στα βουνά. Γενικώς δεν θα ξέρεις τι να πρωτοκάνεις.

Βασικές οδηγίες: κεφαλοχώρια θεωρούνται η Σίμου, ο Πλάτανος και η Ανω Χώρα. Τη μεγαλύτερη πολυκοσμία θα συναντήσεις στην Αράχοβα (καμία σχέση με τον Παρνασσό) και την Κλεπά, και μιας κι είπαμε Κλεπά, για βενζινάδικο ούτε λόγος, οπότε φροντίζουμε για να έχουμε. Εναλλακτικά, στο παντοπωλείο του Πάνου Δημητρόπουλου στο εν λόγω χωριουδάκι, υπάρχει για τους άτυχους η έξυπνη λύση «βενζίνη στο μπιτόνι» που δεν θες να μάθεις ποιος την άρχισε.

Ο Καρνάβαλος αυτοπροσώπως

Καταλύματα σε γενικές γραμμές βρίσκεις στην Ανω Χωρα, την Κάτω Χώρα, τον Πλάτανο, την Αμπελακιώτισσα και ένα καινούργιο (που όλοι συζητούσαν) στα Κρυονέρια, τα χωριά ζωντανεύουν κατά πλειοψηφία τα Σαββατοκύριακα και το φαγητό είναι σπιτικό.

Τώρα, για να λύσουμε τις όποιες απορίες: το σύνολο των οικισμών που απλώνουν τα πλοκάμια τους στις αθέατες χαράδρες και τις αλλεπάλληλες ράχες, αναπτύχθηκε την εποχή της Τουρκοκρατίας, οπότε οι αγρότες της πεδινής Αιτωλίας αναζήτησαν ασφαλές καταφύγιο. Πλήρως απομονωμένοι (το χωμένο σε λάκκο φερ' ειπείν, χωριό Ελευθεριανά, δεν το βρήκαν ποτέ οι Τούρκοι), με μοναδική δυνατότητα για ευημερία το άγονο έδαφος, έφευγαν απ' τα σπίτια τους, κάνοντας δουλειές του ποδαριού (πλανόδιοι τεχνίτες, φωτογράφοι, γυρολόγοι κ.τ.λ.).

Ετσι, «Κραβαρίτης» κατέληξε να σημαίνει φτωχός και όπως οι Στεμνιτσιώτες είχαν τα «Μεστιτσιώτικα», έτσι κι αυτοί χρησιμοποιούσαν τα «μπουλιάρικα», τον δικό τους μυστικό κώδικα, για να επιδίδονται στις επαγγελματικές συναλλαγές.

Πίσω τώρα, στον χάρτη. Ο ένας δρόμος εισέρχεται στην επικράτεια της Φωκίδας -περνά ξυστά από τη Μονή Βαρνάκοβας- και από τη Λιμνίτσα βρίσκει την Ελατού και την Ανω Χώρα. Ο άλλος ανηφορίζει παράλληλα με τον Μόρνο, με κατεύθυνση προς Σίμου και Πλάτανο. Και οι δύο διαδρομές καταλήγουν στα παραλίμνια Ευηνοχώρια, η πρώτη (και εντυπωσιακότερη) επιφυλάσσει κάποια τελευταία χιλιόμετρα σε χωματόδρομο.

Πρώτη στάση στο Χάνι Ρέρεση, στα νοικοκυρεμένα τραπέζια της κ. Νίτσας, που γεννήθηκε, μεγάλωσε και είναι πάντα εκεί, χειμώνα καλοκαίρι, με τα καζάνια να μοσχομυρίζουν βραστό, με το τζάκι να «σιγοψήνει» κυνήγια, με τα ταψιά να μοσχοβαλάνε πίτες και «παντεσπάνια», με τριμμένη καρύδα - «έτσι για την ομορφιά». Αυτός άλλωστε ήταν ο παλιός ο δρόμος που ένωνε Πάτρα-Λαμία-Θεσσαλονίκη.

Ναύπακτος - Ρίο-Αντίρριο. Απ' το Κάστρο της Ναυπάκτου, το αγνάντι είναι διπλό!

Οταν έγινε το φράγμα του Μόρνου, η κίνηση μετατοπίστηκε παραλιακά. Περνάς την πρώτη γέφυρα, μπαίνεις στην Αιτωλοακαρνανία. Περνάς τη δεύτερη, είσαι πίσω στη Φωκίδα. Σίγουρο μπέρδεμα. Λιμνίτσα, Κοκκινοχώρι και Χρύσοβο, πάντως, είναι τα Λεβεντοχώρια. Ο Ασπριάς ξεχωρίζει για το «Καφενείο της Ανθής», το εδώ και 24 χρόνια στέκι της Ανθής Σερεμέτη (τον χειμώνα ανοιχτό Π-Σ-Κ) με σπεσιαλιτέ το γουρούνι στιφάδο και τον κοκκινιστό τράγο.

Η Κεντρική έχει και αυτή τα καφενεία της, γήπεδο μπάσκετ στα 1.040 μ. υψόμετρο και χωματόδρομο προς τα Ελευθεριανά και το Καταφύγιο. Καταφύγιο ίσον Κεφαλογέφυρο, αλλά γενικώς, αν είναι να πάρεις κάποιο μονοπάτι, ρωτάς τους ντόπιους. Ουκ ολίγες φορές θα σου ξεφουρνίσουν το απαγορευτικό «δεν σ' αφήνω να πας».

Βρίσκεσαι πια στις δυτικές απολήξεις των Βαρδουσίων, αγκαλιά με τα σύννεφα, τον τσουχτερό αέρα, τα εντυπωσιακά χάσματα και τους χωμάτινους δρόμους να κυκλώνουν σαν κορδέλες τα μεγαλειώδη βουνά. Η Ανω Χώρα απ' τις αρχές του 2000 άλλαξε τη μοίρα της, καθώς τότε λειτούργησε το ξενοδοχείο «Κρυστάλ», με τα υπόλοιπα να τρέχουν στο κατόπι του. Ενημερωτικά: Ναύπακτος - Ανω Χώρα= 58 χλμ.= 1,5 ώρα.

15 κάτοικοι όλοι κι όλοι τον χειμώνα, οι μισοί γύρω απ' την «αγορά», τον έρημο, μεσοβδόμαδα, δρόμο με τα καφενεία-ταβερνεία. Φημισμένο πέρα απ' τα σύνορα της Αιτωλοακαρνανίας το ρέμα του Κάκαβου, με το ξακουστό του γεφύρι -45' περπάτημα μέσα από κέδρους, καστανιές και έλατα-, και ο «Καρνάβαλος», το «ηρωικό», πρώτο λεωφορείο που συνέδεε Ναύπακτο και Ανω Χώρα.

Θρυλικός και ο μοναδικός οδηγός του «Λουρίδας», κατά κόσμον Κ. Χρυσανθόπουλος, θρυλικές και οι αφηγήσεις των χωριανών, όπως αυτή του Ζώη Ζωιδάκη που ενημερώνει πως μαζί με τους ταξιδιώτες: «πάνω του φορτώνανε κασόνια με πατάτες, στη σχάρα έβαζαν γουρούνια, έκανε 5 ώρες μέχρι τη Ναύπακτο και σκέψου τον δρόμο χωρίς άσφαλτο, με χιόνια...». Αγονη γραμμή (καλώς) τη βαφτίζουν πάνω απ' τις ασπρόμαυρες φωτογραφίες. Μετά έγινε... γόνιμη. Μπήκε το ΚΤΕΛ.

Να εύχεσαι να μη μείνεις! Αλλιώς... βενζίνη στο μπιτόνι. (Και μόνο στην Κλεπά!)

Από την Άνω Χώρα, παίρνεις τον δρόμο για τη Μονή Αμπελακιώτισσας (1455), που αν και στους χάρτες φαίνεται μηδαμινή, κάνεις το λιγότερο μισή ώρα να την προσεγγίσεις. (Και άλλη μισή να γυρίσεις;...) Ετσι γίνεται εδώ πάνω. Μα κάθε σωστή ή λάθος στροφή, αποκαλύπτει θαύματα του ανθρώπου και της φύσης, τόσο ανέγγιχτα και ξεχασμένα, που μοιάζει σα να τα πρωτοανακάλυψες εσύ.

Κρυονέρια. Βατός χωματόδρομος και ξάφνου ο Εύηνος γίνεται Ευηνόλιμνη. Το 25% των νερών του ταξιδεύει υπογείως στον Μόρνο και τελικά υδροδοτεί την Αττική. Να πώς ημέρεψε ο ορμητικός «Φιδάρης»... Παλιά πάντως, ένας ήταν ο τρόπος να τον δαμάσεις: γεφύρια. Πέτρινα κι ένα σωρό. Μεγάλα και μικρότερα. Της Αρτοτίβας, της Δορβιτσάς, του Πόριαρη, της Κλεπάς. Χίλιοι δυο νερόμυλοι και άλλες τόσες νεροτριβές.

Κέφαλος πετάλι, από τον... «Captain Del Mare» Χρήστο Παγανιά, στο καταφύγιό του στο Κρυονέρι

Η Αράχοβα και η Κλεπά φέρονται απ' όλους ως «τα μπαλκόνια» της Ευηνόλιμνης. Ανάμεσά τους, 5 χλμ. και 100 Αραχοβίτες που κάνουν ανενόχλητοι τους απογευματινούς τους περιπάτους. Οι Κλεπαΐτες είναι λιγότεροι, αλλά έχουν τη βενζίνα. Και τον Πάνο Δημητρόπουλο και τη γυναίκα του την Αθηνά στο καφενείο. Και τα τσίπουρα και τους κολοκυθοκεφτέδες και τις άλλες 10 οικογένειες που τον χειμώνα φυλούν τα πάτρια, και το γέρικο πλατάνι, που δεν βρίσκεις να κάτσεις γύρω του καλοκαίρι.

Από εδώ, ένας αγροτικός δρόμος ανεβαίνει στη Γραμμένη Οξιά, τον τελευταίο οικισμό της Ναυπακτίας και το Ορειβατικό Καταφύγιο. Η άσφαλτος σε πάει στη Δομνίστα, «πιάνει» Ευρυτανία. Νότια φεύγεις και ξαποσταίνεις στο Χάνι Λιόλιου, εν λειτουργία εδώκαι 6 γενιές. Λίγα χιλιόμετρα μακρύτερα και βρίσκεις τον Πλάτανο.

100 κάτοικοι - οι 20 νέοι, είναι μεγάλη υπόθεση. Εχουν και τα πλακόστρωτα και το αρχηγείο του Καραϊσκάκη και τα λιθανάγλυφα στις θύρες των σπιτιών... Κάνεις τη βόλτα σου κι ύστερα κατεβαίνεις κι άλλο, προς την πανέμορφη Σίμου, το Στράνωμα, έχεις για θέα τον Εύηνο σ' όλη του τη μεγαλοπρέπεια (αν έχει και νερό...).

Ο Πόρος είναι η αφετηρία για rafting και canoe kayak. Αν κινηθείς παράλληλα με το ποτάμι, συναντάς το ξακουστό «Καρέλι» (ξύλινο κουτί με 4 καρούλια) και τη μεταγενέστερη κρεμαστή συρματογέφυρα που χρόνια τώρα ενώνουν τις όχθες του.

Αφήνεις το αυτοκίνητο. Με τα πόδια ή με ποδήλατο περνάς στο Θέρμο. Επιβραβεύεις τον εαυτό σου με τη θέα της Αρτοτίβας, του μεγαλύτερου μονότοξου γεφυριού της Δυτικής Ελλάδας. Και ναι, το ξέρεις εξαρχής. Στα Κράβαρα πρέπει να ξανάρθεις.


Υμνος στη Βαράσοβα

Εκθεση Βυζαντινής Κεραμικής, στα ενδότερα του Κάστρου

Το τοπίο γλυκαίνει. Από τις τραχιές απολήξεις της Πίνδου στρέφεις το βλέμμα στη Βαράσοβα. Ο ιστορικός βράχος ορθώνεται επιβλητικός εκεί όπου ο αιτωλικός κάμπος αγγίζει τη θάλασσα. 917 χαοτικά μέτρα, που για τους γνώστες σημαίνουν δυο πράγματα: ασκητισμός και αναρρίχηση. Ή αναρρίχηση και ασκητισμός;

72 μοναστήρια στο σύνολο λένε οι μελετητές. 4 ασκηταριά είναι επισκέψιμα. Ο βραχοσκεπής Αγιος Νικόλαος με τη 16μ. ύψους εγκλείστρα είναι ο διασημότερος. Προσβάσιμος μόνο όταν γιορτάζει. Και πάντα από τη θάλασσα. Απ' τον Αγιο Πέτρο πάλι, κάποιοι πέφτουν με παραπέντε. Στις ορθοπλαγιές της πραγματοποιούνταν αναβάσεις πριν το '58. Την έχει εγκαθιδρύσει τη φήμη της ως ένα από τα καλύτερα αναρριχητικά βουνά της Ελλάδας!

Κι είναι και η Κάτω Βασιλική με την Αρχαία Χαλκίδα, και το Κρυονέρι με το γραφικό του λιμάνι – ανοιχτή πύλη στα αναρριχητικά πεδία. Κάπου εκεί αράζεις. Στον «Captain Del Mare», Χρήστο Παγανιά που, και ξέρει για τον τόπο του, και είναι και ο ειδικός για να σου μαγειρέψει ψάρι. Κι όχι ό,τι και ό,τι... Το Μεσολόγγι είναι απέναντι. Η λιμνοθάλασσα! Μία η σπεσιαλιτέ κι είσαι και πεινασμένος οδοιπόρος... Ανοιχτός στα δύο, καλοψημένος (και αξέχαστος) κέφαλος πετάλι...

http://www.thetravelbook.gr/

10 από τους ωραιότερους φάρους στην Ελλάδα !!!

Λακωνία, Ταίναρο: Τέρμα Πελοπόννησος και μπροστά του όλη η Μεσόγειος. Μια μυστηριακή αύρα τύλιγε πάντα το Ακροταίναρο, οι αρχαίοι μάλιστα τοποθετούσαν εδώ μία από τις επτά πύλες του Αδη. 

Το «σκοτάδι» χάθηκε το 1887, όταν για πρώτη φορά άναψε ο φάρος, και ο Κάβο Ματαπάς, όπως τον λένε οι ναυτικοί, έγινε οδηγός ασφαλούς πλοήγησης στα δύσκολα νερά του Ταινάρου. Ο φάρος έχει ύψος 16μ. και μέχρι το 1984 φιλοξενούσε τρεις φαροφύλακες, πριν η τεχνολογία καταστήσει την παρουσία τους μη απαραίτητη. Για να φτάσεις εδώ, θα ακολουθήσεις το μονοπάτι από το χωριό Κοκκινόγεια (2,2 χλμ.).

Κορινθία, Περαχώρα: Από το 1897 είναι σταθερό σημείο αναφοράς για τα πλοία που ετοιμάζονται να μπουν στη διώρυγα της Κορίνθου. Ο φάρος του Ηραίου Περαχώρας (ή Ακρας Μελαγκάβι) πρωτολειτούργησε με πηγή ενέργειας το πετρέλαιο, παρέμεινε σβηστός κατά τη διάρκεια της Κατοχής, για να ανάψει ξανά το 1947. Το 1982 το πετρέλαιο αντικαταστάθηκε από ηλεκτρικά κυκλώματα και ο φάρος συνεχίζει μέχρι σήμερα να στέλνει το φως του έως και 19 ν.μ. μακριά. Χώρια που απολαμβάνει και το ωραιότερο ηλιοβασίλεμα στον Κορινθιακό. Βρίσκεται πάνω ακριβώς από το αρχαίο λιμάνι του Ηραίου και απέχει περίπου 400 μέτρα από τον αρχαιολογικό χώρο.

Λακωνία, Μαλέας: Ο Κάβο Μαλιάς στοίχειωνε πάντα τους χειρότερους εφιάλτες των ναυτικών. 

«Σαν θες να περάσεις τον Μαλέα, ξέχνα πως έχεις οικογένεια», προειδοποιούσε ο αρχαίος ιστορικός Στράβων, σαν απόσταγμα της εμπειρίας από τα εκατοντάδες ναυάγια που είδε το θρυλικό αυτό ακρωτήρι στο πιο ανατολικό πόδι της Πελοποννήσου. Η στρατηγική του θέση, εκεί που χαράζουν νέα πορεία τα πλοία που μπαίνουν στο Αιγαίο (και αντίστροφα), έκανε απαραίτητη την κατασκευή ενός φάρου, όχι και το ευκολότερο έργο του κόσμου σαν αναλογιστείς τις συνθήκες που επικρατούν σχεδόν πάντα εδώ. 

Ο ύψους 15 μ. πέτρινος φάρος του χτίστηκε τελικά το 1883, και πριν από λίγα χρόνια, το 2009, αναστηλώθηκε πλήρως. Για να φτάσεις μέχρι τον φάρο, θα ξεκινήσεις από το χωριό Βελανίδια, θα πάρεις τον χωματόδρομο από την Παναγία Δεκαπεντίστρα και τέλος το μονοπάτι που ξεκινά από το εκκλησάκι του Αγίου Μύρωνα.

Αιτωλοακαρνανία, Αντίρριο: Σύμφωνοι, η γέφυρα Ρίου-Αντιρρίου είναι η αδιαμφισβήτητη σταρ εδώ στη σύζευξη Πελοποννήσου και Στερεάς, ωστόσο όπου υπάρχει προσκήνιο υπάρχει και... παρασκήνιο. Είτε έρχεσαι λοιπόν στο Αντίρριο με αυτοκίνητο είτε με φεριμπότ, θα είναι παράλειψη να μην επισκεφτείς το βενετσιάνικο κάστρο στα ριζά της γέφυρας. Κι εκεί, στην άκρη του λιμανιού, λίγο παραπέρα από το σημείο ακριβώς όπου δένουν τα φεριμπότ, θα δεις και τον φάρο. Είναι ένας πέτρινος, κυλινδρικός πύργος ύψους 9 μέτρων, χτισμένος κι αυτός στα τέλη του 19ου αιώνα (το 1880), και είναι από τους πιο εύκολα προσβάσιμους, καθώς βρίσκεται μέσα στο κάστρο.

Αρτα, Κόπραινα: Πολυσύχναστο λιμάνι των Βυζαντινών στον Αμβρακικό, η Κόπραινα (Αλυκή) της Αρτας βρισκόταν στο εμπορικό προσκήνιο μέχρι και τις αρχές του περασμένου αιώνα. Λίγο πριν κοπάσει η κίνηση, το 1893, χτίστηκε και ο ύψους 9μ. φάρος της. Σήμερα φωτίζει όχι πια τον δρόμο για τα πλοία αλλά την ίδια την ιστορία των ελληνικών φάρων: μετά την αναστήλωσή του έχει μετατραπεί σε μουσείο (κυρίως το σπίτι του φαροφύλακα) όπου εκτίθενται παλιά όργανα και τμήματα εξοπλισμού φάρων, αντικείμενα και μαρτυρίες πάνω στη ζωή του φαροφύλακα αλλά και της τοπικής ιστορίας. Από την κορυφή του απολαμβάνεις και πανοραμική θέα στον υδροβιότοπο και στο Δέλτα του Αραχθου.

Εβρος, Αλεξανδρούπολη: Καμάρι και σύμβολο της Αλεξανδρούπολης, ο φάρος της πόλης εγκαινιάστηκε το 1880, πριν ακόμη απελευθερωθεί η Θράκη. Εργο της Γαλλικής Εταιρείας Φάρων και Φανών της Μεσογείου, έχει ύψος 18 μέτρα και το φως του μπορεί να φτάσει μέχρι και τα 44χλμ. μακριά, με καθαρή ατμόσφαιρα. Είναι από τους ελάχιστους επιτηρούμενους φάρους στην Ελλάδα (υπάρχει φαροφύλακας δηλαδή), ενώ μπορείς αν θέλεις να ανέβεις μέχρι την κορυφή του, αφού πρώτα ανέβεις και τα 98 σκαλοπάτια του. Μην παραλείψεις να διαβάσεις και ένα πλήρες «βιογραφικό» του φάρου στη σχετική μαρμάρινη πλάκα στην είσοδο του πύργου.

Αχαΐα, Πάτρα: Ανώτερο κάποτε κι από τον Πειραιά, το λιμάνι της Πάτρας ήταν η πρώτη και κύρια πύλη που ένωνε την Ελλάδα με την Ευρώπη, την Αμερική, με τον κόσμο ολόκληρο. Σημείο αναφοράς και πρώτο καλωσόρισμα για εμπορεύματα και ιδέες που για δεκαετίες έρχονταν στο λιμάνι ήταν ο φάρος του, απέναντι από την εκκλησία του Αγίου Ανδρέα. Για μια περίοδο μάλιστα, όταν βαπόρι που έφερε ξένη σημαία έμπαινε στο λιμάνι, παιάνιζε μια μπάντα δίπλα στον φάρο, καλωσορίζοντάς το. Κι όμως, το 1972 κατεδαφίστηκε και δεν επανακατασκευάστηκε παρά μόνο το 1999, στο ίδιο σημείο και ως πιστό αντίγραφο του παλιού. Οπως και ο «προκάτοχός» του, ο φάρος αποτελεί δημοφιλές σημείο συνάντησης των Πατρινών, ενώ ο ευρύτερος χώρος χρησιμοποιείται συχνά για εκδηλώσεις.

Αιτωλοακαρνανία, Μεσολόγγι: Από το 1859 υψώνεται ο πέτρινος φάρος του Μεσολογγίου, στο μικρό νησάκι του Αϊ-Σώστη, στη δυτική πλευρά της λιμνοθάλασσας. Σήμερα δεν λειτουργεί, μπορείς ωστόσο να δεις το εγκαταλελειμμένο σπιτάκι του φαροφύλακα, το κτίριο του παλιού τελωνείου και το εκκλησάκι του Αϊ-Σώστη. Παραπλεύρως του νησιού θα δεις και δύο διβάρια (ιχθυοτροφεία). Δύσκολα υποψιάζεσαι πως εδώ έγιναν αποφασιστικές ναυμαχίες του ελληνικού στόλου απέναντι στον πολυάριθμο τουρκικό, ή πως το νησάκι αποτέλεσε ορμητήριο στην προσπάθεια των Ελλήνων να ανακαταλάβουν το γειτονικό Βασιλάδι που κατείχαν οι Τούρκοι.

Κρήτη, Χανιά: Είναι από τους πιο παλιούς, τους πιο ιστορικούς και τους πιο ιδιαίτερους. 

Ο φάρος των Χανίων πρωτοχτίστηκε από τους Βενετούς περίπου τον 16ο αιώνα, για να πέσει γρήγορα σε αχρησία όταν η Κρήτη παραδόθηκε στους Τούρκους. Οι νέοι κατακτητές τον άφησαν να καταρρεύσει, μέχρι που το 1830 οι Αγγλοι παραχώρησαν το νησί στους Αιγυπτίους, ο Μεχμέτ Αλή επισκεύασε τον φάρο πάνω στην αρχική, ενετική βάση του, και άναψε ξανά το 1839. Η ιδιαιτερότητά του είναι πως καθώς αναστηλώθηκε από τους Αιγυπτίους, μοιάζει πολύ περισσότερο με μιναρέ παρά με παραδοσιακό φάρο. Εχει ύψος 21μ. και το φως του φτάνει τα 7 μίλια.

Κέρκυρα, Π. Φρούριο: Ηταν από τους πρώτους φάρους που φώτισαν τις ελληνικές θάλασσες, η κατασκευή του πάει πίσω στα 1822 όταν τα Επτάνησα ανήκαν στους Αγγλους. Βρίσκεται στο παλιό φρούριο της πόλης της Κέρκυρας και οι Κερκυραίοι τον λένε «φάρο Σίδερος», από το παρακείμενο εκκλησάκι του Αγίου Ισιδώρου. Το 1887, όταν πολλοί από τους σημερινούς ελληνικούς φάρους βρίσκονταν ακόμη στα χαρτιά, ο Σίδερος ήδη ανακαινιζόταν και αποκτούσε νέο, πιο ισχυρό μηχανισμό. Ο πύργος του υψώνεται σε 8,5 μέτρα σε ύψος, η φωτοβολία του φτάνει τα 13 ναυτικά μίλια, και από το 1986 λειτουργεί αυτόματα, χωρίς φαροφύλακες.

Ρόδος, Μανδράκι: Κάποτε το λιμάνι φωτιζόταν από τον πυρσό του Κολοσσού. Το λιμάνι στο Μανδράκι της Ρόδου φωτίζεται σήμερα από τον φάρο στο κάστρο του Αγίου Νικολάου, από τους πιο ιστορικούς στις ελληνικές θάλασσες. Ο πρώτος φάρος του λιμανιού χτίστηκε το 1675, αργότερα καταστράφηκε και ξαναχτίστηκε νέος το 1863 από τη γαλλική εταιρεία οθωμανικών φάρων. Κατά έναν περίεργο τρόπο, οι Ιταλοί που άφησαν έντονα τα ίχνη τους στα Δωδεκάνησα δεν ασχολήθηκαν με την επισκευή του φάρου. Η τελευταία του ανακατασκευή (και μετεγκατάσταση) ολοκληρώθηκε το 2006 και σήμερα φτάνει σε ύψος τα έξι μέτρα.

''Ο,τι πιο αισιόδοξο μπορεί να ατενίσει ο καπετάνιος στη φουρτούνα ή ο ψαράς που επιστρέφει ξημερώματα στο αγκυροβόλι του είναι το φως ενός φάρου. Και η Ελλάδα, ως έθνος κατεξοχήν θαλασσινό, δεν θα μπορούσε να μην έχει τη δική της μεγάλη παράδοση στους φάρους.

Σύμβολα ελπίδας και προστάτες των λιμανιών, είναι οι μοναχικοί ήρωες που φωτίζουν τα υδάτινα μονοπάτια, με μια μυστήρια γαλήνη να τυλίγει το βαρύ, πέτρινο παρουσιαστικό τους.

Σ' ολόκληρη τη χώρα εντοπίζονται σήμερα πάνω από 1.400 φάροι, φανοί, φαρόπλοια και φωτοσημαντήρες, ο καθένας με τη δική του ιστορία, πολλοί απ' αυτούς με ιδιαίτερους θρύλους και ιστορίες να τους συνοδεύουν, και όλοι ανεξαιρέτως με τόσα και τόσα χρόνια στην πλάτη τους να καθοδηγούν με ασφάλεια τους ναυτικούς που διασχίζουν τις ελληνικές θάλασσες.

Ο πρώτος φάρος στη χώρα ανάβει το 1829 στην Αίγινα, πρωτεύουσα τότε του υπό σύσταση ελληνικού κράτους, ήδη ωστόσο λειτουργούν φάροι στα υπό αγγλική εξουσία στα Επτάνησα (Κέρκυρα, Κεφαλονιά, Παξοί). Με την πάροδο του χρόνου το φαρικό δίκτυο αναπτύσσεται, αρχικά με ευθύνη των κατά τόπους λιμενικών αρχών και αργότερα με κρατική μέριμνα.

Ο Β' Παγκόσμιος θα καταστρέψει δεκάδες από αυτούς ενώ άλλοι θα παραμείνουν σβηστοί καθόλη τη διάρκειά του. Με την απελευθέρωση το φαρικό δίκτυο αναπτύσσεται και εκσυγχρονίζεται, υιοθετώντας τη χρήση ηλεκτρικού ρεύματος αντί του πετρελαίου. Σήμερα αρκετοί φάροι έχουν ανακηρυχθεί νεότερα μνημεία που χρήζουν διατήρησης.''

Κείμενο: Γιάννης Μαντάς

Φωτογραφίες: Ηρακλής Μήλας

http://www.thetravelbook.gr

10 φωτογραφίες της Χριστουγεννιάτικης Καλαμάτας που κόβουν την ανάσα !!

10 φωτογραφίες της Χριστουγεννιάτικης Πλατείας που κόβουν την ανάσα!

December 22, 2015 "Kalamata IN"

Χριστούγεννα στην Καλαμάτα… Κόσμος, χρώματα, μουσικές, στολίδια, φωτάκια…

Με μία λέξη “γιορτή”. Γιορτάζει όλη η πόλη. Η κεντρική πλατεία, το ιστορικό κέντρο, η παραλία, οι πεζόδρομοι… Ας πάρουμε μία “γεύση” από το πιο γιορτινό, ίσως, σημείο της πόλης, την κεντρική πλατεία της (Βασιλέως Γεωργίου)!

Ακολουθούν 10 φωτογραφίες του φίλου μας Στέλιου Κρητικάκη, όπου αποτυπώνονται με τον καλύτερο τρόπο τα χρώματα, η κίνηση και τα φώτα στην πλατεία της πόλης. Απολαύστε τις…
 








 Καλά Χριστούγεννα ...

Καλάβρυτα: Χειμερινό βασίλειο ...

 
                                         Ανατολή της σελήνης στο χιονοδρομικό κέντρο των Καλαβρύτων

Κείμενο: Γιάννης Μαντάς
Φωτογραφίες: Ηρακλής Μήλας, Φίλιππος Κατσιγιάννης

Τόπος με έντονη ιστορική φόρτιση και παράλληλα από τους πιο αγαπημένους χειμερινούς (και όχι μόνο) προορισμούς. Στα Καλάβρυτα θα έρθεις ξανά και ξανά, και κάθε φορά θα ανακαλύπτεις κάτι καινούριο.

Πανοραμική άποψη των Καλαβρύτων

Θα μπορούσε να είναι ο πιο σύντομος (και εύστοχος) διάλογος αναζήτησης τουριστικού προορισμού: «Πού να πάμε;». «Τι λες για Καλάβρυτα;». Και εκεί η συζήτηση παίρνει τέλος και όλοι είναι ευχαριστημένοι. Και είναι αλήθεια πως τα Καλάβρυτα και η ευρύτερη περιοχή τους είναι ένας από τους τοπ χειμερινούς προορισμούς στη χώρα, αλλά και για τις άλλες εποχές του χρόνου.

Δημοφιλές χειμερινό θέρετρο, πανδαισία χρωμάτων την άνοιξη και το φθινόπωρο, όαση δροσιάς το καλοκαίρι. Με ενδιαφέρον ιστορικό, φυσιολατρικό, θρησκευτικό μέχρι ακόμα και σπηλαιολογικό αλλά και γαστρονομικό, τα Καλάβρυτα δεν ξεμένουν ποτέ από επιχειρήματα για να σε κάνουν να τα λατρέψεις Συν ότι βρίσκονται και σε «βολική» απόσταση από Αθήνα και Πάτρα (186 και 73 χλμ. αντίστοιχα).

Η υποβλητική Μονή Μεγάλου Σπηλαίου.

Τα Καλάβρυτα είναι ένας όμορφος ορεινός οικισμός χτισμένος στις πλαγιές του Χελμού, σε υψόμετρο έως 840 μέτρα. Η βόλτα ξεκινάει από τον σιδηροδρομικό σταθμό και τον πεζόδρομο της 25ης Μαρτίου, από όπου ανεβαίνεις προς την πλατεία Ζαΐμη και το ιστορικό κέντρο. Στην παράλληλη οδό Αγίου Αλεξίου θα βρεις το Αρχοντικό της Παλαιολογίνας, ένα σπάνιο τριώροφο αρχοντικό του 15ου αι., ιδιοκτησία της αυτοκρατορικής οικογένειας των Παλαιολόγων, που σήμερα ανήκει στον Δήμο Καλαβρύτων και φιλοξενεί πολιτιστικές εκδηλώσεις και εκθέσεις.

Μιλώντας για καταστροφές, η βόλτα στο χωριό περιλαμβάνει ασφαλώς μια εκτενή επίσκεψη στα μνημεία που θυμίζουν τα μαρτυρικά γεγονότα της Κατοχής. Στις 13 Δεκεμβρίου 1943, οι ναζί συγκέντρωσαν όλο τον ανδρικό πληθυσμό του χωριού άνω των 13 ετών στον λόφο Καπή. Την ίδια ώρα, γυναικόπαιδα και ηλικιωμένοι είχαν οδηγηθεί στο δημοτικό σχολείο του χωριού, που επρόκειτο να πυρποληθεί, γλίτωσαν, ωστόσο, σπάζοντας τις πόρτες.

Ο σταθμός του οδοντωτού στο Μέγα Σπήλαιο

Δεν είχαν όμως την ίδια τύχη και οι άνδρες, που εκτελέστηκαν μέχρι ενός. Ενας πελώριος σταυρός στον λόφο Καπή, σήμερα Τόπος Θυσίας, θυμίζει τα τραγικά γεγονότα, ενώ δίπλα του ορθώνονται στήλες με τα ονόματα των εκτελεσθέντων. Το δημοτικό σχολείο (απέναντι από τον σιδηροδρομικό σταθμό) σήμερα φιλοξενεί το Μουσείο Ολοκαυτώματος, όπου συγκεντρώνεται και εκτίθεται εκτενές υλικό από τα γεγονότα εκείνα.

Τον χειμώνα, όταν ο καιρός το επιτρέπει, είναι επιβεβλημένη μια (πολύωρη) επίσκεψη και στο χιονοδρομικό κέντρο των Καλαβρύτων. Αρχάριος ή προχωρημένος, για σκι ή snowboard, στο χιονοδρομικό θα βρεις τον εξοπλισμό που χρειάζεσαι και κυρίως την πίστα που ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις σου για να περάσεις πολλές ώρες διασκέδασης στο χιόνι. Αν πάλι προτιμάς το... ski watching, το σαλέ είναι ό,τι πρέπει για να πιεις τον καφέ σου με φόντο τις χιονισμένες πλαγιές του Χελμού.

Ο Χελμός (2.355 μ.) ή Αροάνια Ορη είναι η επιβλητική οροσειρά που ουσιαστικά χωρίζει την Αχαΐα από την Κορινθία, με το μεγαλύτερο μέρος του να ανήκει στην πρώτη. Η σημασία του, πολλαπλή: οι αρχαίοι απέδιδαν στα Αροάνια υπερφυσικές ιδιότητες, τοποθετώντας εκεί την πηγή της Στυγός, στα ιερά (και δηλητηριώδη) νερά της οποίας ορκίζονταν οι ολύμπιοι θεοί.

Από την άλλη, εξίσου «μαγικές» ιδιότητες αποδίδουν στον Χελμό οι λάτρεις της αναρρίχησης: τα Χτένια, η νότια κορυφογραμμή της οροσειράς, αποτελεί πρώτης γραμμής προορισμό αναρρίχησης, αν και απευθύνεται μονάχα σε ειδικούς του σπορ, απαιτώντας πολλές γνώσεις και άριστο εξοπλισμό. Τέλος, μια και η ατμόσφαιρα στα Αροάνια είναι πεντακάθαρη και τη νύχτα το σκοτάδι απόλυτο, έχει εγκατασταθεί σε μια από τις ψηλότερες κορφές του Χελμού ο «Αρίσταρχος», ένα από τα πιο σύγχρονα τηλεσκόπια της Ευρώπης.


Διαδρομές στα χωριά
Βόρεια των Καλαβρύτων, προς το Αίγιο, ανοίγεται το μεγαλειώδες φαράγγι του Βουραϊκού, ένα τοπίο παρθένο και τόσο όμορφο και υποβλητικό που δυσκολεύεσαι να πιστέψεις πως είναι αληθινό. Ο καλύτερος τρόπος για να το διασχίσεις είναι μάλλον με το γνωστό τρενάκι, τον οδοντωτό, που ξεκινάει από το Διακοφτό και καταλήγει στα Καλάβρυτα.

«Βυθισμένα» χωράφια στα Καλάβρυτα

Η διαδρομή των περίπου 23 χλμ. καλύπτεται σε μία ώρα (με στάσεις στα Νιάματα, τα Τρίκλια, το Μέγα Σπήλαιο/Ζαχλωρού και την Κερπινή). Εναλλακτικά, μπορείς να περιηγηθείς στο φαράγγι με βάση το μονοπάτι παράλληλα των γραμμών (τμήμα του μονοπατιού Ε4). Το τοπίο εδώ είναι ο μεγάλος πρωταγωνιστής, μέσα του ωστόσο εναρμονίζονται άψογα όμορφοι οικισμοί και σπουδαία θρησκευτικά μνημεία. Μία από τις στάσεις του Οδοντωτού γίνεται μέσα (κυριολεκτικά) στη Ζαχλωρού, ένα υπέροχο χωριό αγκαλιασμένο από έλατα, καστανιές και πεύκα.

Μια ανάσα από τη Ζαχλωρού βρίσκεται το ιστορικό μοναστήρι του Μεγάλου Σπηλαίου: σαν «σκαλισμένο» σε μια γυμνή πλαγιά του Χελμού (11 χλμ. από τα Καλάβρυτα) ιδρύθηκε το 362 από τον Συμεών και τον Θεόδωρο, δύο αδέλφια μοναχούς από τη Θεσσαλονίκη. Η μονή πανηγυρίζει τον Δεκαπενταύγουστο, όποτε και να την επισκεφτείς όμως το δέος θα είναι το ίδιο. Κατόπιν συνεννόησης μπορείς μάλιστα να μείνεις στον ξενώνα της.

Το Μουσείο Ολοκαυτώματος στα Καλάβρυτα, υποβλητικός χώρος μνήμης

Εξίσου ιστορική μονή, και με ιδιαίτερη συναισθηματική φόρτιση, είναι και η Αγία Λαύρα, 6 χλμ. δυτικά των Καλαβρύτων. Το ίδιο το μοναστήρι ως κτίσμα δεν προκαλεί το ίδιο δέος όπως το Μέγα Σπήλαιο, ωστόσο η σημασία του βρίσκεται αλλού: η Αγία Λαύρα υπήρξε πυρήνας του Αγώνα του 1821, εδώ ύψωσε ο Παλαιών Πατρών Γερμανός το Λάβαρο της Επανάστασης (γεγονός που πιστοποιείται ιστορικά από Ελληνες και ξένους ιστορικούς), ενώ γνώρισε την καταστροφική μανία των Οθωμανών αλλά και των Γερμανών έναν αιώνα αργότερα.

Πολύ κοντά στο μοναστήρι βρίσκεται και το Ηρώο Εθνικής Παλιγγενεσίας, ένα μνημείο-σύνθεση αφιερωμένο σε όσους (λαϊκούς και κληρικούς) αγωνίστηκαν στην Επανάσταση του '21. Ενα ακόμα μοναστήρι που αξίζει να συμπεριλάβεις στο πρόγραμμά σου είναι η Παναγιά Μακελλαριάς, ένα αληθινό... «Μετέωρο». Χτισμένη από τον αυτοκράτορα Ιουστινιανό Βελισσάριο στην κορυφή ενός άγριου βράχου πάνω από τον ποταμό Σελινούντα. Το μοναστήρι κάθε Τρίτη είναι κλειστό για το κοινό.

Τρύγος στα αμπέλια των Λαπαναγών, κοντά στη Μακελλαριά

Πίσω από τη Μακελλαριά, προς την πλευρά των Καλαβρύτων, απλώνεται το δρυόδασος της Κάνισκας (ή του Ποντιά), ένα δάσος περίπου 13.000 στρεμμάτων που φιλοξενεί πολλά προστατευόμενα ζώα. Γύρω του θα δεις μερικά από τα πιο ωραία χωριά των Καλαβρύτων, όπως η Ανω και Κάτω Βλασία. Παρεμπιπτόντως, ο δρόμος που περνά από τη Βλασία είναι αυτός που συνδέει τα Καλάβρυτα με την Πάτρα, με λιγότερα χιλιόμετρα απ' ό,τι αν προτιμήσεις την εθνική οδό, όμως με άφθονες στροφές.


Πυργόσπιτα και λίμνες
Ανω Λουσοί, Κάτω Λουσοί, Κερπινή, Κέρτεζη. Χωριά γραφικά, όπου πέρα από το ωραίο τοπίο και την αρμονία ανθρώπου και φύσης αξίζει να προσέξεις κάτι ακόμα. Στα χωριά αυτά θα δεις τα λεγόμενα πυργόσπιτα των Βαρβαριτών μαστόρων.

Η Μονή Αγίας Λαύρας

---

Οι Βαρβαρίτες ήταν Καλαβρυτινοί τεχνίτες που ανέπτυξαν μια αρχιτεκτονική τεχνοτροπία με εμφανή οχυρωματική διάθεση, δανειζόμενοι βυζαντινά και ενετικά στοιχεία. Κάποια έχουν διατηρηθεί σε άψογη κατάσταση, όπως ο πύργος του Πετμεζά στους Κάτω Λουσούς.

Κλείνοντας, επιβάλλεται μια επίσκεψη στο Σπήλαιο Λιμνών, στο χωριό Καστριά (16 χλμ. από τα Καλάβρυτα), στην αρχαία Κλειτορία και στο χωριό Πλανητέρο, με τα τρεχούμενα νερά και τις νεροτριβές, ένας υπέροχος τόπος αναψυχής δίπλα στις πηγές του Αροάνιου ποταμού.

http://www.thetravelbook.gr 

Ευχές για καλές γιορτες σε ολους ... με υγεία παντα!!!

Γρεβενά: Ο νόμος της φύσης ...

                                                           Η φημισμένη Πορτίτσα
Είναι η χώρα των μανιταριών και των παρθένων αλπικών βουνών, των γεφυριών, των μαστόρων και των ορεινών, ανόθευτων χωριών. Στα Γρεβενά η φύση εντυπωσιάζει με τα χρώματα και τον πλούτο της, δώρα που ο άνθρωπος σεβάστηκε και φρόντισε να αναδείξει με τον καλύτερο τρόπο.

Χιονισμένο και ηλιόλουστο το Δοτσικό

Από την πρώτη στιγμή καταλαβαίνεις πως στα Γρεβενά υπάρχει μια ιδιαίτερη, ξεχωριστή σχέση με το μανιτάρι. Πουθενά αλλού στην Ελλάδα δεν ασχολούνται τόσο πολλοί και τόσο πολύ με τη συλλογή μανιταριών, πουθενά δεν υπάρχει τέτοια αφοσίωση και γνώση γύρω από αυτό όσο εδώ.

Ακούς τους ντόπιους να συζητούν μεταξύ τους για το τι μάζεψαν σήμερα, και συνειδητοποιείς ότι μιλούν για τα μανιτάρια με τα επιστημονικά τους ονόματα, και λες «μα πώς μαζεύτηκαν τόσοι επιστήμονες εδώ;» Γιατί όντως οι Γρεβενιώτες έχουν αναγάγει το όλο θέμα πια σε αληθινή επιστήμη. Ωστόσο, τα πράγματα δεν ήταν πάντα έτσι.

Τα βουνά των Γρεβενών, η Πίνδος, ο Ορλιακας ήταν ανέκαθεν γεμάτα από τον περίφημο αυτό μύκητα. Περίπου 2.000 διαφορετικά είδη φύονται στα δάση του, κι ακόμα μένουν εκατοντάδες που δεν έχουν ταυτοποιηθεί πλήρως. Κάποτε λοιπόν, σε εποχές μαύρες και δύσκολες, οι ντόπιοι βρήκαν στα μανιτάρια μια πρώτης τάξεως λύση στο έντονο επισιτιστικό πρόβλημα και τα έκαναν βάση της διατροφής τους. Θέμα επιβίωσης τότε.

Το μανιταροάγαλμα στα Γρεβενά

Ο κόσμος άρχισε να αντιλαμβάνεται ότι στην αυλή του υπήρχε ένας αληθινός θησαυρός και η εμπειρική γνώση έγινε σιγά σιγά συνείδηση. Ετσι, με πιονέρο τον πρωτοπόρο μελετητή Γιώργο Κωνσταντινίδη, άρχισε η συστηματική μελέτη, έγινε όχι περαστική μόδα μα αγαπημένη συνήθεια και, πριν καλά καλά το καταλάβουμε, το μανιτάρι απέκτησε... επίθετο: «Μανιτάρι Γρεβενών».

Και εκεί που πριν από λίγα χρόνια μόλις καμιά εικοσαριά άτομα έβγαιναν με τα καλαθάκια τους να μαζέψουν μανιτάρια την εποχή της συλλογής (κυρίως φθινόπωρο), τώρα πρέπει να είσαι γρήγορος για να μαζέψεις αρκετά πριν σε προλάβουν οι άλλοι!

Ολόκληρη η πόλη περιστρέφεται γύρω από τα μανιτάρια. Κυριολεκτικά μάλιστα, με δυο μανιταροαγάλματα να στολίζουν κεντρικούς κόμβους στην είσοδο και στο κέντρο των Γρεβενών. Λογικά λοιπόν η πόλη ανακηρύχτηκε επισήμως το 2007 «πόλη των μανιταριών». Οσο για το φαγητό; Στα εστιατόρια των Γρεβενών θα δοκιμάσεις μανιτάρια σε κάθε πιθανή και απίθανη μορφή: μανιτάρια ψητά, τηγανητά, τουρσί, σούπα, μπρουσκέτα, ριζότο, ζελέ, γλυκό κουταλιού, αποξηραμένα, σε σκόνη, σε σάλτσα, σε λικέρ. Μανιτάρι παγωτό δεν υπάρχει ακόμη, αλλά ποιος ξέρει;

Η κ. Πολυτίμη Βασιλοπούλου, από το Τρίκορφο, με το κοπάδι της στην ομίχλη

Η πόλη των Γρεβενών βρίσκεται σε εξαιρετικό γεωγραφικό σημείο, στο κέντρο σχεδόν του νομού· μια πρώτης τάξεως βάση για εξορμήσεις στην απίστευτης ομορφιάς γρεβενιώτικη φύση. Θα κάνεις όμως μια βόλτα και στην πόλη, θα περπατήσεις στην πλατεία Ελευθερίας για να δεις το εκατόχρονο Ρολόι και, αν τύχει να βρεθείς Παρασκευή στα Γρεβενά, θα δεις και τη λαϊκή αγορά με κόσμο πολύ να κατεβαίνει από τα χωριά και να διαλαλεί την πραμάτεια του (και μανιτάρια!) περιμετρικά της πλατείας.

Ενας πεζόδρομος οδηγεί στην Αιμιλιανού, την πλατεία με τα κανόνια και τα πολλά καφέ όπου συχνάζει η νεολαία. Στα αξιοθέατα ανήκουν επίσης η Μητρόπολη και η συλλογή ξυλόγλυπτων του Γρεβενιώτη Δημήτρη Αγοράστη, του «Θεόφιλου της ξυλογλυπτικής» όπως τον αποκάλεσαν (στεγάζεται στη Δημοτική Επιχείρηση).

Ακριβώς απέναντι θα δεις ένα από τα λίγα εναπομείναντα παλιά γρεβενιώτικα σπίτια, στριμωγμένο ανάμεσα στις πολυκατοικίες. Είναι το σπίτι του μακεδονομάχου Ζήση Βέρρου, συντρόφου του Παύλου Μελά. Δεν είναι μουσείο, είναι η κατοικία των απογόνων του, αν χτυπήσεις ωστόσο το κουδούνι και ζητήσεις να δεις το σπίτι, η κόρη του Αλεξάνδρα θα σε ξεναγήσει μετά χαράς.

Υπέροχο το χειμερινό τοπίο στις παρυφές της Πίνδου

«Κουπάτς» στα σλάβικα θα πει «δρυς, βελανιδιά». Και από βελανιδιές στα Γρεβενά άλλο τίποτα. Οσο απομακρύνεσαι από την πόλη με κατεύθυνση προς τα δυτικά, προς τους ορεινούς όγκους του Ορλιακα, της Βασιλίτσας και του Σμόλικα, οι βελανιδιές όλο και πυκνώνουν. Γι' αυτό και ονόμασαν τα χωριά της περιοχής «κουπατσοχώρια», αν και εξίσου ακριβές θα ήταν να τα πουν «πευκοχώρια» ή «φλαμουριοχώρια».

Η απίστευτη βλάστηση της περιοχής δύσκολα περιγράφεται με λόγια. Μαυρόπευκα, οξιές, φλαμουριές, κρανιές, λεύκες, κέδρα, σφενδάμια, αγριοπούρναρα, πλατάνια και άρκενθοι σχηματίζουν ένα ασύλληπτο σύνολο χρωμάτων, που ξεπερνά και τις κορυφαίες εμπνεύσεις του πιο ευφάνταστου καλλιτέχνη.

Στα Κουπατσοχώρια ο κόσμος πάντοτε ασχολούνταν με την κτηνοτροφία. Ο βαρύς χειμώνας δεν επέτρεπε βέβαια ποτέ την ομαλή διαμονή στην περιοχή, γι' αυτό και οι περισσότεροι κάτοικοι περνούσαν πάντα τον χειμώνα σε πιο πεδινά χωριά, προς τον Θεσσαλικό κάμπο, και επέστρεφαν στα σπίτια τους το καλοκαίρι.

Το γεφύρι του Αζίζ Αγά

Κάπως έτσι συμβαίνει και σήμερα. Ελάχιστους μόνιμους κατοίκους θα συναντήσεις στα χωριά από τον Ζιάκα μέχρι τα γρεβενιώτικα βλαχοχώρια και τα μαστοροχώρια στα σύνορα με το Βόιο. Δεν είναι απίθανο όμως να πετύχεις στον δρόμο κάποιον κτηνοτρόφο που με χιόνια και με κρύα θα βρίσκεται έξω με το κοπάδι του.

Στο όμορφο και περιποιημένο χωριό των Μαυραναίων (10 χλμ. από τα Γρεβενά) θα βρεις το τελευταίο βενζινάδικο πριν από την εξόρμηση στα ορεινά χωριά. Οι διαδρομές, όποιες κι αν διαλέξεις, είναι εκπληκτικές, με τα χωριά να φαίνονται σαν παραμυθένια στις πλαγιές του Ορλιακα, ειδικά αν το χιόνι κάνει την τιμή να εμφανιστεί και να στολίσει τη φύση.

Μια επιλογή είναι να πάρεις κατεύθυνση προς τον Ζιάκα. Τίστα λεγόταν παλιότερα, άλλαξε όμως κι αυτό το όνομά του, όπως και άλλα πολλά, για να τιμήσει τον αγωνιστή και τοπικό ήρωα Θεόδωρο Ζιάκα. Πρώτος καπετάνιος στο αρματολίκι της Πίνδου, ο Ζιάκας με τους αγωνιστές του έκαναν άνω-κάτω τους Τούρκους της περιοχής, πολέμησε μάλιστα και στην Επανάσταση του 1878, σε προχωρημένη πια ηλικία.

Η ονομαστή Σμίξη, η «είσοδος» στη Βασιλίτσα

Εξω από το χωριό στέκει το ομώνυμο πέτρινο γεφύρι, από τα πιο καλοδιατηρημένα του νομού. Ο δρόμος συνεχίζει νοτιότερα σε μια διαδρομή που κόβει την ανάσα: στα δεξιά υψώνονται οι πελώριοι, κοφτεροί βράχοι του Ορλιακα, οι «γρανίτες» όπως αποκαλούνται, στα αριστερά ανοίγεται γκρεμός και...ευθεία ο δρόμος χωράει ίσα ίσα ένα αυτοκίνητο.

Φτάνεις εντέλει στο Σπήλαιο (25 χλμ. από τα Γρεβενά), χωριό που όλοι οι Γρεβενιώτες θα σου συστήσουν ως ένα από τα πιο όμορφα στην περιοχή. Ο ιερέας θα σου ανοίξει να δεις τη Μονή της Σπηλιανής, με τις τοιχογραφίες του 17ου αι., θα σταθείς να δεις προσεκτικά τη λιθόστρωτη πλατεία και το παλιό σχολείο, και έπειτα θα συνεχίσεις για ένα από τα πιο συγκλονιστικά θεάματα στα Γρεβενά.


Γεφυροχώρια με ιστορία
Ενα λιθόστρωτο μονοπάτι από το Σπήλαιο και ένας ζόρικος (ειδικά τον χειμώνα) χωματόδρομος από το χωριό οδηγούν στην περίφημη Πορτίτσα. Είναι ένα εκπληκτικό γεφύρι 34 μ. που στέκει (από το 1743) στο τέλος της κοιλάδας και μπροστά σε δυο αντικριστούς κάθετους βράχους, που θυμίζουν Συμπληγάδες, με τον ποταμό Βενέτικο να κυλάει από κάτω του, μια εικόνα σπάνιας ομορφιάς!

Στους Αγιους Πάντες της Κρανιάς

Πέρα από το φαράγγι της Πορτίτσας βρίσκονται τα γραφικά χωριά Μοναχίτι και Μικρολίβαδο (με πρόσβαση από ασφαλτόδρομο), ενώ γύρω από το Σπήλαιο υπάρχουν άλλα δύο γεφύρια, του Κατσουγιάννη και της Λιάτισσας, που θα τα βρεις ακολουθώντας ένα δύσβατο χωματόδρομο.

Γεφύρια όμως θα βρεις πολλά, πάρα πολλά στα Γρεβενά. Είναι τέτοια η γεωμορφολογία των βουνών της δυτικής Μακεδονίας, που οι κάτοικοι έπρεπε να μάθουν να επικοινωνούν μεταξύ τους ξεπερνώντας τα υδάτινα εμπόδια των ποταμών. Και βρήκαν τον τρόπο στην τέχνη τους.

Κτηνοτρόφοι μεν οι πιο πολλοί Κουπατσαραίοι, στα πιο δυτικά χωριά όμως, εκεί στα όρια με το Βόιο, ζούσαν φημισμένοι πετράδες, άφταστοι τεχνίτες, που με τη μαστοριά υπέταξαν την πέτρα και έφτιαξαν αληθινά κομψοτεχνήματα για να εξυπηρετήσουν τις ανάγκες επικοινωνίας. Δεκαεπτά γεφύρια υπάρχουν σ' ολόκληρα τα Γρεβενά, τα περισσότερα στη δυτική πλευρά τους, πάνω από ποταμούς και παραποτάμους του Αλιάκμονα.

Στο Χιονοδρομικό της Βασιλίτσας

Από τα πιο ιστορικά όλων είναι το γεφύρι του Αζίζ Αγά, λίγο μετά το χωριό Τρίκωμο (20 χλμ.). Δεκαπέντε μέτρα ύψος και εβδομήντα μήκος φτάνουν για να δικαιολογήσουν τη φήμη του, όμως είναι η ιστορία του που το κάνει να ξεχωρίζει λίγο ακόμα. Το σήκωσαν στα 1727, με «χορηγία» του ντόπιου Αγά, όμως το γεφύρι δεν έλεγε να σταθεί όρθιο.

Δύο φορές κατέρρευσε στα ξεκαλουπώματα. «Την τρίτη φορά θα πέσει και το κεφάλι σου», προειδοποίησε ο αγάς τον πρωτομάστορα, που εντέλει τα κατάφερε, έστω κι αν χρειάστηκε να παρακολουθήσει τα «αποκαλυπτήρια» από απόσταση ασφαλείας για παν ενδεχόμενο...

Αν μετά τους Μαυραναίους δεν συνεχίσεις ευθεία προς τον Ζιάκα, αλλά στρίψεις δεξιά, θα πάρεις τον δρόμο προς τα μαστοροχώρια των Γρεβενών. Στην πορεία περνάς από πολλά χωριά, που το κάθε ένα τους κάτι έχει για να τραβήξει την προσοχή σου.

Στην Αλατόπετρα (29 χλμ.) θα σου δείξουν πώς θα πας μέχρι τους καταρράκτες του Τσούργιακα, καθώς πλησιάζεις προς το Πρόσβορρο (33 χλμ.) θα κάνεις μια παράκαμψη για να δεις το ιστορικό «γεφύρι του Γκαβού» με τους σταλακτίτες, και στους Φιλιππαίους θα ανέβεις μέχρι τα 1.278 μ. υψόμετρο και το ύψωμα Αννίτσα, για να δεις το μνημείο που θυμίζει πως σ' αυτές τις κορυφές μια χούφτα στρατιώτες, κυρίως από τα γύρω χωριά, ανέκοψαν την επίθεση των επίλεκτων Ιταλών αλπινιστών στα 1940.

Ο κ. Λάκης Αβέλλας, από τους ελάχιστους κατοίκους της Σαμαρίνας το χειμώνα

Βλέποντας τη μαστοριά των πετράδων να αποτυπώνεται στα περίτεχνα γρεβενιώτικα γεφύρια, σκέφτεται κανείς «φαντάσου πώς θα έχτιζαν τα σπίτια τα δικά τους!». Εύκολη η απάντηση. Από τους Φιλιππαίους άλλα περίπου 11 χλμ. μένουν μέχρι το Δοτσικό, από τα πιο όμορφα μαστοροχώρια των Γρεβενών, και το μοναδικό που έχει ένα πέτρινο γεφύρι μέσα στον ίδιο τον οικισμό.

Σπίτια δίπατα και τρίπατα, καλοφτιαγμένα, με έντονο το παραδοσιακό χρώμα και την ατμόσφαιρα εκείνη που έψαχνε και βρήκε εδώ ο Θεόδωρος Αγγελόπουλος, γυρίζοντας σκηνές από ταινίες του. Λιγοστοί κι εδώ οι κάτοικοι, όλο και κάποιο μαγαζί θα βρεις ανοιχτό ωστόσο για έναν καφέ και λίγη κουβέντα.

Ονομαστά πολύ είναι τα κοζανίτικα μαστοροχώρια του Βόιου, όμως και στα Γρεβενά θα συναντήσεις αληθινά διαμάντια. Οπως η -όνομα και πράγμα- Καλλονή, από τους πιο καλοδιατηρημένους οικισμούς, που περισσότερο θυμίζει σκηνικό από ταινία παρά αληθινό χωριό.

Ακόμη χρησιμοποιείται αυτή η παλιά ξύλινη ντριστέλα, μια παραδοσιακή νεροτριβή όπου οι Σαμαρινιώτες πλένουν τα χοντρά μάλλινα ρούχα

Τι κι αν τα λιθόστρωτα καλντερίμια της είναι σήμερα σχεδόν έρημα; Εφτά μόνιμοι κάτοικοι όλοι κι όλοι (και δύο σκυλιά!), σύντομα όμως θα ανοίξει στο χωριό μια καινούργια ταβέρνα που φιλοδοξεί να προσελκύσει περισσότερο κόσμο.

Πέτρα και κεραμίδι είναι το μοτίβο και στο Τρίκορφο, τον Αγιο Κοσμά, το Κυπαρίσσι, τις Κυδωνιές, το Δασύλλιο. Λίγο πριν φτάσεις σε τούτο δω το τελευταίο, θα δεις και το γεφύρι του Παλιομάγερου, απλό και στιβαρό παρά τα εκατό του χρόνια.

Στο Κυπαρίσσι δεν χρειάζεται να είσαι... θρήσκος για να μείνεις εντυπωσιασμένος από τον λιθόσκεπο Αγιο Γεώργιο με το σκαλιστό στην πέτρα εικονοστάσι με τη μορφή λιονταριού, διά χειρός του λιθοξόου Γιώργου Βράγκα, που μεγαλούργησε γύρω στα 1900 σκαλίζοντας τέμπλα και εικονοστάσια στα γρεβενιώτικα μαστοροχώρια.


Στα βλαχοχώρια
«Εδώ πάνω στην Πίνδο κάνει έξι μήνες χειμώνα κι έξι μήνες βαρυχειμωνιά». Δεν χρειάζεται άλλη εξήγηση για το πώς τα έβγαζαν πέρα οι κάτοικοι στα βλαχοχώρια των Γρεβενών. Σαμαρίνα, Σμίξη, Αβδέλλα, Περιβόλι και Κρανιά, πέντε χωριά στις παρυφές του Σμόλικα και της Πίνδου, διάσημα το καθένα για τους δικούς του λόγους.

Το γεφύρι Καγκέλια, στο Τρίκορφο

Και πρώτη η Σαμαρίνα, το χωριό με το μεγαλύτερο υψόμετρο στην Ελλάδα (κατά μία διαδεδομένη εκδοχή), στα 1.450 μ., γεμάτο ζωή τα καλοκαίρια, μα με σχεδόν μονοψήφιο αριθμό κατοίκων το «6μηνο της βαρυχειμωνιάς». Η Σαμαρίνα (53 χλμ.) είναι το νοτιότερο χωριό των Γρεβενών όπου θα συναντήσεις τα μακεδονίτικα χάλκινα, και το μοναδικό όπου θα δεις ένα ολόκληρο, θεόρατο πεύκο να ξεφυτρώνει μέσα από το... ιερό του ναού της Μεγάλης Παναγιάς!

Το βλαχοχώρι της Σμίξης, με τα παλιά πετρόκτιστα αρχοντικά, είναι η απαραίτητη στάση-πέρασμα πριν από το χιονοδρομικό κέντρο της Βασιλίτσας: από τα αρτιότερα κέντρα στη χώρα, η Βασιλίτσα συγκεντρώνει κάθε χρόνο πολύ κόσμο -κυρίως Ελληνες από όλη τη Μακεδονία, τα Γιάννινα, την Κέρκυρα- σε μια έκταση κατάφυτη από οξιές, έλατα, πεύκα, πελώρια ρόμπολα και θέα που φτάνει μέχρι το Βέρμιο και αυτόν ακόμα τον Ολυμπο!

Στην Αβδέλλα (44 χλμ. από τα Γρεβενά) θα μάθεις κάτι που δεν το περίμενες. Εδώ γεννήθηκαν δυο αδέρφια, ο Γιάννης και ο Μίλτος Μανάκη (ή Μανάκια), κι αν το όνομά τους δεν σου λέει κάτι, τα επιτεύγματά τους θα σου πουν τα πάντα: ήταν οι πρώτοι κινηματογραφιστές στα Βαλκάνια, δυο πρωτοπόροι οραματιστές που άρχισαν στις αρχές του 19ου αι. να καταγράφουν σε ταινία σκηνές από την καθημερινότητά τους, όταν οι σύγχρονοί τους δεν είχαν ακούσει καν τις λέξεις «μπομπίνα, ταινία, σινεμά». Σήμερα το σύνολο σχεδόν του πολύτιμου αρχείου τους βρίσκεται στην ΠΓΔΜ.

Το γεφύρι του Δοτσικού είναι το μοναδικό που βρίσκεται μέσα σε οικισμό

Γειτονικό χωριό στην Αβδέλλα είναι το Περιβόλι, ένας πανέμορφος οικισμός, και η μία από τις δύο «κύριες» εισόδους στην κοιλάδα της Βάλια Κάλντα (η άλλη είναι από τη Βωβούσα Ιωαννίνων). Από το Δασαρχείο στην έξοδο του χωριού θα πάρεις το πληροφοριακό υλικό που χρειάζεσαι πριν επισκεφτείς αυτόν τον αυθεντικό παράδεισο, από τις λίγες ανόθευτες και αμόλυντες από τον άνθρωπο γωνιές της χώρας μας, προστατευμένη πια ως ανακηρυγμένος Εθνικός Δρυμός Πίνδου. Αν βρεθείς στα Γρεβενά εποχή που ο καιρός επιτρέπει μια (μεγάλη) επίσκεψη στη Βάλια Κάλντα, να μη διανοηθείς να το παραλείψεις!

Το νοτιότερο γρεβενιώτικο βλαχοχώρι είναι η Κρανιά (30 χλμ. από το Περιβόλι). Ελάχιστοι κάτοικοι κι εδώ, θα βρεις ωστόσο τρεις λόγους για την επισκεφτείς: τα γεφύρια του Σταμπέκη και του Ματσαγκάνη και, κυρίως, την εκκλησία των Αγίων Πάντων (ή Αγιος Πάντος, όπως προτιμούν οι Κρανιώτες), με το αριστουργηματικό χρυσοβαμμένο ξυλόγλυπτο τέμπλο.

Οι Γρεβενιώτες θα σου «συστήσουν» το Σπήλαιο ως ένα από τα ομορφότερα χωριά όλου του νομού

Από την Κρανιά 34 χλμ. μέσω Εγνατίας σε χωρίζουν από τον γυρισμό στα Γρεβενά, προτίμησε ωστόσο να επιστρέψεις μέσω της παλιάς εθνικής οδού, για να δεις από κοντά και άλλα δύο γεφύρια, λίγο μετά το Κηπουρείο, το γεφύρι του Σταυροποτάμου και εκείνο του Σπανού, το μεγαλύτερο σωζόμενο στη Μακεδονία, με 85 μέτρα μήκος! Eδώ γινόταν έως πριν από λίγα χρόνια και η ετήσια Γιορτή Μανιταριού, μέχρι που αναζητήθηκε άλλος χώρος για να φιλοξενήσει τους αμέτρητους μανιταρόφιλους που συρρέουν κάθε Αύγουστο στα Γρεβενά.
Απο : http://www.thetravelbook.gr

Κείμενο: Γιάννης Μαντάς
Φωτογραφίες: Φίλιππος Κατσιγιάννης